Govert Grosfeld
Marrie Bot

De Stichting Humanitas had voor het kunstproject in verpleeghuis Hannie Dekhuizen een programma van eisen opgesteld waar de patiënt de primaire doelgroep vormde en de afdeling hun primaire domein was. De aanpak verschilde van de meeste kunstopdrachten in de gezondheidszorg vanwege de sterke aandacht voor de belevingswereld van de patiënt. In dit verpleeghuis zijn de slaapkamers en de gangen naar de slaapkamers overdag niet toegankelijk voor bewoners die niet bedlegerig zijn. Behalve in de dagverblijven verblijven deze bewoners in de rondgaande gang die een aantal dagverblijven met elkaar verbindt en waar de gangen naar de slaapkamers op uitkomen.
De kunst zou bij moeten dragen aan de oriëntatie in de verbindingsgang. Trefwoorden voor de kunst waren: beweeglijk, voelbaar, bruikbaar, hoorbaar, zichtbaar, actiestimulerend, herkenbaar en oriëntatiebevorderend.
Op voorstel van het toenmalige Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten (nu SKOR) werd Marrie Bot uitgenodigd een ontwerp te maken.
In haar voorbereidend onderzoek kwam ze tot de conclusie dat afbeeldingen heel eenvoudig moeten zijn, voorwerpen elkaar niet moeten overlappen en er niet te veel voorwerpen op één afbeelding moeten staan. Contrasten moeten helder en groot zijn. Immers, zo luidde de conclusie van haar onderzoek, een gelaagde, van veel beeldelementen voorziene afbeelding heeft geen betekenis voor demente bejaarden. Voor iemand die gewend is om gemakkelijk complexe beelden in zich op te nemen, is het bijna onvoorstelbaar hoe beperkt de perceptie van deze mensen is. Het begripsniveau komt overeen met dat van een driejarige. Dat het lange termijngeheugen beter functioneert dan het korte was haar bekend. Maar het was voor haar een ontdekking dat men niet in seriële beelden denkt, alleen in flarden. Slechts sporen van belangrijke momenten in het leven en primaire ervaringen komen boven. Reële voorwerpen uit het verleden worden wel herkend, mits gepresenteerd in de meest simpele vorm.
De afbeeldingen mochten niet kinderachtig overkomen, omdat dat voor familieleden veelal niet acceptabel zou zijn, hoewel bewoners daar wel plezier aan kunnen beleven.
Ze legde een lijst aan van afbeeldingen die het meeste herkend werden en die de meeste emotie opriepen, in volgorde van afnemende belangrijkheid: Koningin Wilhelmina en koningin Juliana (!); baby’s, kleine kinderen; poezen en honden;
poppen en sierpoppen; kleinvee als lammetjes, geitjes en konijnen; eetwaar zoals taart, gehaktbal, ouderwets snoep; bloemen, zoals tulp, gladiool, dahlia, clivia en het bruidsboeket; voorwerpen uit het vroegere dagelijkse leven, zoals wastobbe, was, kleding, schoenen, paard en wagen, fiets, houten schaatsen, oliestel; voor mannen soms onderwerpen die met het werk te maken hebben, zoals een boot, gereedschap; religieuze voorwerpen zoals rozenkrans, bijbel, pastoor, kruis en communiekleding.
Op markante plekken plaatste Marrie Bot op de drie boven elkaar gelegen verpleegafdelingen tal van fotowerken. Ze koos ‘Poes en hond’,
‘De schoorsteenmantel’, ‘Baby’s en kinderen’ en ‘Bloemen’ als onderwerpen. Criteria voor deze keuze waren behalve het bovenstaande lijstje van aansprekende onderwerpen de duidelijk verschillen van de thema’s onderling. De uitwerking is op iedere verdieping iets anders. Dit laatste is uiteraard niet van belang voor de primaire doelgroep van patiëntenbewoners, die immers niet op de andere afdelingen komen, maar wel voor personeel en bezoekers, die toch ook meetellen.
De vormgeving van de fotowerken is helder en monumentaal. Doordat het eenvoudige afbeeldingen zijn met heldere kleurstellingen en contrasten zijn ze duidelijk herkenbaar. Ze onderscheiden zich van de overvloed aan leuke spullen en decoraties die wel huiselijk aandoen maar die voor deze patiënten te druk zijn om goed waargenomen te kunnen worden door de grote formaten, de geverniste afdrukken op linnen en de zware lijsten in opvallende contouren.