kunstenaar: Sjaak Langenberg, Theo van den Aker
locatie: Polder Mastenbroek,
opdrachtgever: Provincie Overijssel, Gemeente Zwolle, Gemeente Kampen, Gemeente Zwartewaterland, Vereniging Polderbelangen Mastenbroek

Polder Mastenbroek is een grootschalige, laat-middeleeuwse polder die ligt in Overijssel tussen Kampen, Zwolle, Hasselt en Genemuiden. De polder staat onder druk van stedelijke en industriële ontwikkelingen en is daarom als een van de Belvédèreprojecten opgenomen in de nota Belvédère van de Rijksoverheid. Belangrijk onderwerp van discussie is: kunnen cultuurhistorische waarden tot op zekere hoogte worden veiliggesteld en in een nieuwe economische en maatschappelijke realiteit van de polder worden opgenomen? (zie www.poldermastenbroek.nl). Op voorstel van SKOR zijn de kunstenaars Birthe Leemeijer en Sjaak Langenberg benaderd om dit vraagstuk vanuit de beeldende kunst te belichten.
Sjaak Langenberg werkte samen met Theo van den Aker het idee uit dat de boer een offensieve houding innam ten opzichte van de aantasting van de polderruimte in plaats van een afwachtende, defensieve houding. Het leidde tot een mockumentary (pseudo-documentaire) over de uitbreiding van de polder Mastenbroek ten koste van de stad.

Sjaak Langenberg , Theo van den Aker
Film uitbreiding Polder Mastenbroek

Beeldend kunstenaar / publicist Sjaak Langenberg heeft samen met televisiemaker / beeldend kunstenaar Theo van den Aker een film gemaakt over de uitbreiding van de polder Mastenbroek. De film plaatst de actuele problematiek van de relatie tussen de stad en het landelijk gebied in een bijzonder perspectief. De uitbreiding van polder Mastenbroek daagt de bewoners van de polder uit hun defensieve positie te verlaten en over de horizon heen te kijken. Geijkte patronen beheersen de ruimtelijke ordening. Stadsuitbreiding is de normaalste zaak van de wereld. Steden bepalen de agenda van het landelijk gebied. Ook polder Mastenbroek staat onder druk van de ambities van de omliggende steden. In de film zijn echter de polder en de bewoners aan zet. Er wonen genoeg mensen met ambities, mensen met dromen en een toekomstvisie, jongeren die het beroep van hun ouders willen voortzetten. Zij worden geportretteerd in de film, en hun ambities worden omgezet in een offensieve strategie.
Weidsheid wordt als de meest karakteristieke eigenschap van de polder Mastenbroek beschouwd. De film De uitbreiding van polder Mastenbroek zet het begrip weidsheid om in een mentaliteit. Het is een rollenspel waarin de relatie stad-platteland op het scherpst van de snede wordt gevoerd. Daardoor biedt de film ruimte voor verrassende visies. Op verzoek van de filmmakers werden deskundigen op het terrein van ruimtelijke ordening uitgedaagd om hun grenzen te verleggen en onder het oog van de camera plannen voor de "polderuitbreiding" te ontwikkelen.

Op 11 februari 2004 werd in het kader van de film De uitbreiding van polder Mastenbroek een bijeenkomst georganiseerd rondom het thema polderuitbreiding. Aan deze dag werd medewerking verleend door 15 deskundigen. Voor het oog van de camera werden drie strategieën ontwikkeld. Eén van de plannen is speciaal voor de film verder uitgewerkt door ontwerper Ester van de Wiel en haar team. Sjaak Langenberg leidde de dag in (lees hier de tekst van zijn betoog: Ruimtelijke ordening op de schaal van Richter).
Landschapsarchitecten, ontwerpers, het innovatie-netwerk Groene Ruimte en Agrocluster, Alterra en de Dienst Landelijk Gebied werkten mee aan de film.

Eén van de plannen die is ontwikkeld, werd speciaal voor de film verder uitgewerkt door ontwerpers Ester van de Wiel en Hans van der Markt, Wim Boetze (DLG) en Marco van der Vegte (melkveehouder, voorzitter
Polderbelangen Mastenbroek). Dit plan behelst de oprichting van een wooncoöperatie van boeren, die het polderareaal voor de bewoners veilig stelt, doordat de boeren zelf als projectontwikkelaar van het gebied
optreden. Zij staan op beperkte schaal woningbouw toe (woonquota) onder het motto "Bouwen voor de leegte". Wanneer gerealiseerd, kan de coöperatie als voorbeeld dienen voor andere plekken in Nederland en een factor worden in het ruimtelijk ordeningsbeleid.'

Op zaterdagavond 20 november 2004 ging de film in première. De groep genodigden in de filmzaal van De Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle bestond uit ruim 500 personen, waaronder politici, de bewoners van de polder,
kunstenaars en beleidsmakers. De film werd op 2 februari 2005 uitgezonden door RTV Oost, en zal op velerlei momenten in 2005 worden ingezet in de actuele stad-landdiscussie. Op 9 maart 2005 werd de film op DVD aangeboden aan landbouwminister Cees Veerman tijdens een werkbezoek aan Mastenbroek. De film is inmiddels in het Engels ondertiteld en wordt in 2005 onder andere vertoond op de Dag van het Veen (10 september 2005) en tijdens de Village Convention, Contextual Art in Rural Environments in Ditchling (UK). Het woon-quotumplan voor polder Mastenbroek dat binnen de filmcontext in opdracht van de filmmakers is gemaakt zal verder worden ontwikkeld in een stuurgroep met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen.
De film is tussen 23 april 2005 en 23 oktober 2005 dagelijks te zien in Museum De Paviljoens, Almere als onderdeel van het project Situaties/Laboratorium Flevoland, tussen 27 mei t/m 4 september 2005 in het Nederlands Architectuur Instituut (NAI) in de tentoonstelling 'Polders - Een theater van land en water' (onderdeel van de 2e Internationale Architectuur Biennale Rotterdam (26 mei tot 26 juni 2005), 10 september 2005 op de Dag van het Veen, in de Venen en 18 september 2005 in het Filhuis Verkadefabriek, in Den Bosch tijdens het filmfestival 'Moordende concurrentie'.