Ram Katzir
Marathon Man

Marathon Man is een monument voor de antiheld. Het is een ode aan de roemloze loser, de naamloze deelnemer die net zo hard vocht als de glorieuze winnaar maar niet verder kwam dan de zevende, twaalfde of vijfentwintigste plaats. Tegelijkertijd is het een eigentijdse reactie op de bouwbeeldhouwkunst in het stadsdeel. Het werk bestaat uit twee reliëfs, op het linker reliëf zijn kloeke lopers te zien en op het rechter reliëf staat een marathonloper die de wedstrijd moet staken. Hij heeft pijn in zijn hiel en kan niet meer. De kunstenaar Ram Katzir brengt een ode aan diegenen die de eindstreep niet hebben gehaald.

Marathon Man, monument voor de onbekende verliezer van Ram Katzir staat niet op zichzelf maar gaat een relatie aan met de historische omgeving. In Oud Zuid is veel architectuur van de jaren twintig en dertig opgeluisterd met beeldhouwkunst van een heldhaftig soort. Samenwerking tussen architecten en beeldhouwers leidde tot deze bijzondere bouwbeeldhouwkunst. Daarnaast zijn er monumenten en soms massieve beeldengroepen gemaakt waarin anonieme voorbeeldfiguren optreden zoals sporters en werklustige arbeiders. Een vrijwel vergeten kunstbeleid, gebaseerd op socialistische idealen, lag hieraan ten grondslag. Tussen de eerste en tweede wereldoorlog maakte Amsterdam zich sterk voor het bouwen van fatsoenlijke woningen voor de arbeidersklasse. Deze klasse diende niet alleen over goede en betaalbare woningen te beschikken, maar moest ook met cultuur in aanraking komen. Het plaatsen van kunst in de openbare ruimte voldeed aan een dubbel sociaal programma: kunstenaars werden aan opdrachten geholpen en voor de ‘gewone man’ was er kunst op straat.

Tussen 1932 en 1937 verrezen aan de Marathonweg een aantal sobere maar zorgvuldig vormgegeven woningcomplexen. De woningen aan de oneven zijde zijn ontworpen door de architect J. Gratama in opdracht van de Algemene Woningbouw Vereniging, de woningen aan de even zijde zijn ontworpen door het architectenduo Gulden en Geldmaker in opdracht van de woningbouwvereniging Zomers Buiten. De opvallende eenvoud van de ontwerpen hing samen met het opdrogen van bouwbudgetten gedurende de crisisjaren. Wegens gebrek aan middelen is de uitvoering van reliëfs, als bekroning van de kolommen die de verkeersdoorgangen aan de Marathonweg stutten, onvoltooid gebleven. Beeldhouwer Frits Sieger voorzag vier kalkstenen kolomkoppen aan de overkant van de Marathonweg van optimistische afbeeldingen met titels als ‘Alles voor de Jeugd’. Zijn collega Kees Smout bracht aan de oneven zijde ter hoogte van de nummers 37-39 twee reliëfs aan van Marathonlopers. Maar ter hoogte van de huisnummers 65-67 zijn de blokken graniet onbewerkt gebleven. Met de plaatsing van het werk van Ram Katzir, op de kruising van de Marathonweg met de Achillesstraat, is hierin na bijna zeventig jaar verandering gekomen.

Het kunstwerk is het resultaat van een eenmalige samenwerking tussen de Algemene Woningbouw Vereniging (eigenaar van de woningen aan de Marathonweg), SKOR (Stichting Kunst en Openbare Ruimte, advies en medefinanciering) en bureau Monumenten & Archeologie (bMA, gemeente Amsterdam). Het initiatief hiertoe is afkomstig van het bureau Monumenten & Archeologie naar aanleiding van het project bouwbeeldhouwkunst dat de restauratie van architectonische beeldhouwwerken uit de jaren 1900-1940 tot doel heeft gesteld. In de afgelopen vier jaar zijn op twintig plaatsen door heel Amsterdam beelden gerestaureerd aan monumentale gevels en bruggen. In sommige situaties is herstel van het bestaande niet meer mogelijk, bijvoorbeeld wanneer historische beelden dusdanig zijn aangetast dat een reconstructie niet meer tot de mogelijkheden behoort. In die gevallen biedt eigentijdse beeldende kunst een alternatief voor restauratie.