Landelijk Symposium LOKO 08

LOKO/08
Visie en visioen. De rol en betekenis van kunstenaars bij gebiedsontwikkeling.

Locatie: Huis voor Cultuur & Bestuur Nijverdal
Datum: 18 september 2008
Tijd: 10.30 uur – 17.00 uur

Voor een verslag van LOKO/08 met foto's klik hier

Er is een groeiende vraag naar kunstenaars binnen pro--cessen van gebiedsontwikkeling. Is de kunstenaar inderdaad de wonderdoener die sociale cohesie bevordert, oude wijken revitaliseert, bestuurlijke processen zichtbaar maakt, schoonheid een factor van belang maakt en creatieve oplossingen aanreikt voor meervoudig ruimtegebruik? Welke rol speelt de kunstenaar in deze complexe opdrachtsituaties? Of dient zijn rol slechts als decoratie van verlangens en belangen van opdrachtgevers?

Het symposium LOKO/08 verkent de rol en betekenis van de kunstenaars binnen processen van gebiedsontwikkeling. Hoe stellen kunstenaars zich in deze werkprocessen op en wat drijft hen om te participeren en hun visie te delen? Hoe verhouden de kunstwerken als uitkomst van dergelijke projecten zich tot kunstwerken die in een geheel andere context zijn ontstaan. Welke kaders en voorwaarden moet men scheppen om deze kunstwerken zinvol en interessant te laten zijn, zowel vanuit het oogpunt van het inhoudelijke, (autonome) kunstwerk als uit dat van gebiedsontwikkeling?

Kunstenaars, landschapsarchitecten, opdrachtgevers, bemiddelaars en analisten wisselen tijdens LOKO/08 hun kritische ervaringen en meningen uit over nieuwe benaderingen en samenwerkingsvormen bij processen van gebiedsontwikkeling. Doel hierbij is om tot nieuwe inzichten te komen over de rol van de kunstenaar in
deze processen en om de gewenste kwaliteit in termen van kunst en cultuur te genereren.

Voor wie is LOKO/08: beeldend kunstenaars, landschapsarchitecten, opdrachtgevers bij de overheid: (beleids-makers/afdelingen ruimtelijke ordening/cultuur en welzijn/stedenbouw en strategie van provincie/gemeenten), andere opdrachtgevers, (woningcorporaties, natuur/landschap/cultuurhistorische organisaties etc.), bemiddelaars en adviseurs, kunstvakonderwijs.

LOKO (Landelijk Overleg Kunst in Opdracht) is een initiatief van de CBK-instellingen en SKOR. LOKO organiseert jaarlijks een kennisdag rondom een specifiek thema, waar ervaringen op het gebied van kunst in de openbare ruimte worden uitgewisseld.

LOKO/08 is een coproductie van de Provincie Overijssel
(Programma Cultuur & Ruimte), Kunst & Cultuur Overijssel en
SKOR (Stichting Kunst en Openbare Ruimte).

PROGRAMMA LOKO8, 18 SEPTEMBER 2008

OCHTENDGEDEELTE VAN 10.00 UUR TOT 13.00 UUR
Het ochtendprogramma bestaat uit lezingen voor alle aanwezigen, die na afloop worden bediscussieerd door een deskundig panel.

10.30 uur Welkom door dagvoorzitter Henk Hengeveld,
directeur Landschap Overijssel

10.35 uur Opening door Theo Rietkerk, gedeputeerde
Provincie Overijssel, Ruimte en Milieu

10.50 uur 1e lezing door Sjoerd Cusveller, zelfstandig adviseur kunst en ruimtelijke planvorming
Proeftuin Twente herbeschouwd.

11.10 uur reactie panel/discussie

11.25 uur 2e lezing door Arnoud Holleman, beeldend
kunstenaar
De rol van kunstenaar bij het behouden en zichtbaar maken van cultureel erfgoed.

11.45 uur reactie panel/discussie

12.00 uur 3e lezing door Hans Venhuizen, Bureau Venhuizen
Visie op rol van kunstenaar binnen gebieds-ontwikkelingsprocessen.

12.20 uur reactie panel/discussie
Tanja Karreman, adviseur beeldende kunst Atelier Rijksbouwmeester
Macha Roesink, directeur De Paviljoens
Albert Van Der Weijde, beeldend kunstenaar/bestuurder
Jan Winsemius, Bureau Middelkoop

13.00 uur lunch tot 14.00 uur

MIDDAGGEDEELTE VAN 14.00 UUR – 18.00 UUR
Zes workshops over de rol en betekenis van de kunstenaar en het kunstwerk in processen van gebiedsontwikkeling.

WORKSHOP 1: DES BEEMSTERS
Opdrachtgever Gemeente Beemster/Provincie Noord-Holland, Gerke Veenboer (culturele planologie)
Uitvoerenden/betrokkenen
Hans Venhuizen, Bureau Venhuizen
Moderator JaapJan Berg, adviseur KCO

WORKSHOP 2: FORT ALTENA EN DE A27
Opdrachtgever NBKS, Erik Luermans, adviseur
Uitvoerenden/betrokkenen het Observatorium
Moderator Mariecke Siezen, adviseur

WORKSHOP 3: VECHTPARK HARDENBERG
Opdrachtgever gemeente Hardenberg, wethouder Joost Liese
Uitvoerenden/betrokkenen Wapke Feenstra en Eric-Jan Pleijster
Moderator Jan Winsemius, Bureau Middelkoop

WORKSHOP 4: A1PROJECT
Opdrachtgever A1 Project partners: Kunstenlab, Mieke Conijn
Uitvoerenden/betrokkenen Jeroen van Westen en Jord den Hollander
Moderator Jeroen Boomgaard, Lectoraat Kunst en Publieke Ruimte

WORKSHOP 5: ATELIEROVERIJSSEL
Opdrachtgever provincie Overijssel (Cultuur en Ruimte), Annelies van der Horst
Uitvoerenden/betrokkenen atelier equipe & programmaraad
Moderator Stefan Bendiks, Artgineering

WORKSHOP 6: ZUIDAS
Opdrachtgever Henk de Vroom
Uitvoerenden/betrokkenen Jennifer Tee
Moderator Peter de Rooden, adviseur STROOM

16.15 uur reflectie gedeputeerde Provincie Overijssel,
Dick Buursink, Grote Steden en Bestuur

16.30 uur afsluiting door dagvoorzitter en Henk Moes,
directeur Kunst & Cultuur Overijssel en Nils van Beek, adviseur SKOR

16.40 uur Borrel en hapjes

18.00 uur Einde

DE WORKSHOPS

WORKSHOP 1: DES BEEMSTERS
Droogmakerij de Beemster in Noord-Holland staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. Waardering voor dit culturele erfgoed brengt ook vragen met zich mee. Hoe kan het lokale bestuur verdere economische en sociale ontwikkeling van het gebied realiseren binnen de strakke kaders van beheer en behoud? Bureau Venhuizen schreef in 2006 een ontwikkelingsvisie voor De Beemster en deed voorstellen voor concrete projecten. Dit alles als opmaat voor gemeentelijk beleid. De rol van de kunstenaar lijkt hier die van alleskunner: onderzoeker, conceptbedenker, marketeer, projectleider en adviseur voor gemeentelijk beleid in één. Naar verwachting een prikkelende en polemische workshop, interessant ook voor geïnteresseerden in kunstprojecten in het landelijk gebied.

WORKSHOP 2: FORT ALTENA EN DE A27
Fort Altena aan de A27 is een knooppunt van interesses en belangen van uiteenlopende partijen. Als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is het een belangrijk cultuurhistorisch monument, maar eigenaar Brabants Landschap wil de (regionale) recreatiefunctie ervan verhogen. Daar komt nog bij dat de nabij gelegen A27 wordt uitgebreid. NBKS, Brabants Landschap, Provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat, ontwikkelden daarom de ontwerpopgave Fort Altena en de A27. Zij vroegen kunstenaars een toekomstvisie te ontwikkelen, die ook de plannen in de regio een nieuw impuls kan geven. Deze workshop toont aan hoe complex projecten soms kunnen zijn en hoe men daarvoor een aanpak formuleert.

WORKSHOP 3: WERKPLAATS HARDENBERG
Werkplaats Hardenberg behelst de ontwikkeling van een samenhangend cluster van kunst- en ontwerpopdrachten in relatie tot de ruimtelijk ontwikkeling van de gemeente Hardenberg. Het kunstprogramma bevat opdrachten voor het LOC aan Maria Roosen, Michiel Kluiters en Martijn Sandberg. Voor de ontwikkeling van Vechtpark Hardenberg worden een visie, een landschappelijk ontwerp en een kunstprogramma gerealiseerd. Opdrachten werden verstrekt aan LOLA Landscape Architects/Paul Roncken, Arnoud Holleman, Studio Jurgen Bey, Dré Wapenaar en Wapke Feenstra. In december 2007 werd in het kader van dit project het boek De Beste Plek: Een tocht langs de culturele grond van de gemeente Hardenberg gepubliceerd. Deze workshop gaat over een meerjarig kunst- en ontwikkelingsprogramma op gemeentelijk schaalniveau.

WORKSHOP 4: A1-Project
Het A1-project legt verbindingen tussen kunst en economie, omgeving en maatschappij om het culturele klimaat in de regio nieuwe impulsen te geven. In het kader van het A1-project worden o.a. kunstmanifestaties, projecten, ontmoetingen en discussies georganiseerd. Een belangrijk onderdeel van het A1-project bestaat uit een doorlopend onderzoek dat verschillende kunstenaars/onderzoekers verrichten naar de snelweg A1 en de invloed daarvan op het landschap, gebruikers en bewoners van het gebied. Naar aanleiding van deze onderzoeken worden manifestaties georganiseerd.
In Doorsneden Landschap, één van de manifestaties, staat het directe achterland van de A1 centraal. Historische landschappen en sociale structuren werden met de aanleg van deze weg doorsneden. Beeldend kunstenaar Jeroen van Westen heeft, na een eerste onderzoeksopdracht van TAUW BV, een tiental locaties aangewezen waar die doorsnijding nog steeds duidelijk zichtbaar en soms ook voelbaar is. Historicus Siebe Rossel voorzag die tien locaties van een historische context. De A1-projectorganisatie nodigde vervolgens drie kunstenaars en een kunstenaarsduo uit om te reflecteren op de observaties en om met een voorstel voor een tijdelijke kunstuiting op locatie te komen. Kunstenaar, architect en filmmaker Jord den Hollander is voor een volgend onderzoek uitgenodigd. Het A1-project is een initiatief van Kunstenlab, Architectuur Centrum Twente, Kunst-centrum Hengelo en Kunstvereniging Diepenheim.

WORKSHOP 5: ATELIEROVERIJSSEL
Tegen de achtergrond van een terugtredende en meer decentraal opererende overheid (design and construct) blijkt het lastig om binnen het ruimtelijk ontwerp de landschappelijke kwaliteit te bewaken. De provincie Overijssel nam daarom het inspirerende initiatief tot AtelierOverijssel;waarin onder leiding van een wisselende equipe Architectuur Centrum Twente, Landschap Overijssel, Het Oversticht, Dienst Landelijk Gebied en Kunst & Cultuur Overijssel samenwerken. In Overijssel zijn veel ontwikkelingen gaande die het beeld van de provincie en de verschillende deelgebieden daarbinnen veranderen. AtelierOverijssel werkt aan de ontwikkeling van ruimtelijke kwaliteit in relatie tot grotere ruimtelijke ordeningsopgaven. Het atelier initieert en stimuleert en brengt betrokken partijen en bewoners bij elkaar rond actuele thema’s en hete hangijzers. Instellingen en organisaties die verantwoordelijk zijn voor de (her)inrichting van de provincie, worden door AtelierOverijssel gevraagd en ongevraagd van advies gediend. In deze workshop wordt direct ingespeeld op de rol van kunstenaars in de verschillende projecten van AtelierOverijssel en de specifieke taak die de Provincie Overijssel aan kunstenaars wil geven, in de ontwikkeling én realisatie van ruimtelijke kwaliteit.

WORKSHOP 6: ZUIDAS
Het is geen geheim dat de ontwikkeling van de Amsterdamse Zuidas wordt gedomineerd door grote financiële belangen van merendeels private partijen. Toch moet het een echt stuk stad worden, waar wonen, werken en ontspanning door elkaar lopen. Werkelijk openbare ruimte creëren behelst meer dan het plaatsen van straatmeubilair tussen de kantoortorens. De Amsterdamse Zuidas moet een plek worden waar wonen, werken, ontspanning door elkaar lopen. Kunstprojecten worden uitdrukkelijk tijdens de ontwikkelingsfase gerealiseerd. De uitvoering hiervan ligt in handen van het Virtueel Museum Zuidas in samenwerking met het Lectoraat Kunst en Publieke Ruimte van de Rietveld Academie. Kunstenaar Jennifer Tee maakte een ontwerp voor het Gershwinplein, een van de grootste pleinen aan de zuidzijde van de Zuidas. Hoe ontwerp je een plein met ziel en avontuur in een gebied dat nog volop in ontwikkeling is?

Redactie commissie: Nils van Beek, Jeroen Boomgaard, Ella Derks, Let Geerling, Annelies vd Horst, Liesbeth Jans, Ellen Klaus, Peter de Rooden, Hermelinde van Xanten.

MEER INFORMATIE
KCO, Hellen Abma habma@kco.nl tel.:038-4225030 of
SKOR, Ellen Klaus, ek@skor.nl, tel.: 06-24253539