Open 17
Een precair bestaan
Kwetsbaarheid in het publieke domein.

Sinds enige jaren is er een internationaal discours gaande rond het begrip ‘precariteit’ of ‘precairheid’, aangezwengeld door Europese sociale bewegingen en filosofen als Paolo Virno. Precariteit verwijst naar de relatie tussen tijdelijke en flexibele arbeidsarrangementen en een bestaan zonder voorspelbaarheid en zekerheid, die de levenscondities van steeds grotere groepen in de samenleving bepaalt.

Precariteit doet zich op vele plekken van de samenleving tegelijk voor, als gevolg van de neoliberale, postfordistische economie, waarin de nadruk ligt op de immateriële productie van informatie en diensten en een continue flexibiliteit, ook in de creatieve sector: kunst, cultuur- en communicatiebedrijven, waarin sprake is van flexibele productie en outsourcing van werk, kenmerkend voor de diensteneconomie.
In dit nummer van Open wordt ingegaan op precairheid in een culturele en sociale context, onder meer door in te gaan op het functioneren van de kunstscene, en op de condities van de precaire stad en publieke ruimte.

Met bijdragen van Nicolas Bourriaud, Brian Holmes, Ned Rossiter/Brett Neilson, Jan Verwoert, Paolo Virno, Pascal Gielen/Sonja Lavaert, Gerald Raunig, Recetas Urbanas en Merijn Oudenampsen.

Inhoudsopgave Open 17, Een precair bestaan. Kwetsbaarheid in het publieke domein

Jorinde Seijdel
Redactioneel
Een precair bestaan. Kwetsbaarheid in het publieke domein
Online artikel

Pascal Gielen
De kunstscene. Een handig arbeidsmodel voor economische uitbuiting?
Online artikel

Binnen de sociologie wordt de ‘scene’ als sociale organisatievorm nauwelijks serieus genomen. Volgens socioloog Pascal Gielen is de scene juist erg functioneel binnen de huidige netwerksamenleving en verdient dus serieus onderzoek. Het huidige succes van de creatieve industry kan ertoe leiden dat de creative scene wordt uitgebuit en haar notie van vrijheid ombuigt tot onvrijheid.

Nicolas Bourriaud
Precaire constructies
Online artikel

Een antwoord aan Jacques Rancière over kunst en politiek
Het onderhavige essay dient Nicolas Bourriaud Jacques Rancière van repliek. Rancière verwijt hem dat zijn ‘esthétique relationelle’ niet veel meer behelst dan een ethisch reveil in de kunst. Volgens Bourriaud ligt juist de betekenis van het politieke programma van hedendaagse kunst in het onderkennen van de precaire conditie van de wereld. Deze thematiek werkt hij verder uit in het recent verschenen The Radicant.

Jan Verwoert
Ik kan, ik kan niet, wie geeft erom
Online artikel

Vanuit een persoonlijk gevoelde noodzaak roept Jan Verwoert in deze pamflet-achtige tekst kunstenaars op tot een andere ethiek. Een ethiek die het mogelijk maakt een andere houding in te nemen ten aanzien van de huidige eis tot performen die onze hedendaagse cultuur kenmerkt. Door te erkennen dat je ergens om geeft kun je bewuster kiezen of je juist wel of juist niet mee wilt doen.

Brett Neilson en Ned Rossiter
Precariteit als politiek concept
Nieuwe vormen van verbinding, subjectiviteit en organisatie

De opkomst van precariteit als object van wetenschappelijke analyse valt samen met haar neergang als een politiek concept dat tot sociale actie aanzette, aldus Brett Neilson en Ned Rossiter. Precariteit als ervaring is echter niet verdwenen. Door verbanden te leggen tussen de uiteenlopende registers en grenzen ervan, kunnen we precariteit als aspect van een gemeenschappelijke ruimte herkennen.

Matteo Pasquinelli
De kunst van ruïnes
De cultuurfabriek door de crisis heen

Nu de financiële wereld ineengestort lijkt te zijn is volgens schrijver en onderzoeker Matteo Pasquinelli de tijd rijp om ons voor te stellen hoe de creatieve stad en haar gentrificatieprocessen zich de komende jaren zullen ontwikkelen. Belangrijk is dat in het debat hierover niet alleen gekeken wordt naar de positie van de kunstscene in de cultuurindustrie, maar dat ook de ruïnes van de immateriële waardeproductie daarbij betrokken worden.

Interview
Pascal Gielen en Sonja Lavaert
De Onmaat van de Kunst
Interview met Paolo Virno
Online artikel

Tijdens een gesprek met de Italiaanse filosoof Paolo Virno in zijn thuisstad Rome staan filosofe Sonja Lavaert en socioloog Pascal Gielen stil bij de relatie tussen creativiteit en actuele economie, uitbuiting en mogelijke vormen van verzet. Virno is bekend van zijn analyse van het postfordisme. Zijn kunstfilosofische opvatting dat de disproportie van de maat van de kunst parallel loopt met het communisme is echter nieuw. Volgens hem komen esthetica en sociale strijd samen in een zoeken naar nieuwe vormen. Politieke kunst of niet, de inhoud doet er weinig toe.

Column
Gerald Raunig
Speed!
Online artikel

Bijdrage van Recetas Urbanas

Brian Holmes
Marcelo Expósito's "Entre Sueños"". Op zoek naar het nieuwe lichaam
Online artikel

Onder de titel Entre Sueños realiseerde de Spaanse kunstenaar Marcelo Expósito de afgelopen jaren een reeks video’s, waarin hij getuigenis aflegt van een nieuwe sociale strijd. Kunst- en cultuurcriticus Brian Holmes analyseert deze video’s en laat zien dat ze behalve een activistische boodschap ook de geschiedenis van de artistieke expressie hiervan in beeld brengen.

Merijn Oudenampsen
Precariteit in de schoonmaakbranche
Schoonmakers als voorhoede van een nieuwe vakbondsreveille

In vrijwel alle sectoren van de arbeidsmarkt staan momenteel de arbeidsomstandigheden onder druk. Aan de hand van de problematiek rondom schoonmakers laat socioloog Merijn Oudenampsen zien hoe deze groep zich naar Amerikaans voorbeeld ook in Nederland wist te mobiliseren en een nieuwe impuls gaf aan de herleving van de vakbonden.

Boeken

Willem van Weelden
Benda Hofmeyr (red.), met bijdragen van BAVO, Hito Steyerl, Benda Hofmeyr, Erik Swyngedouw, Daniël van der Velden, The Wal-Mart Phenomenon: Resisting Neo-Liberal Power through Art, Design and Theory, Maastricht, Jan van Eyck Academie, 2008, ISBN: 978-90-72076-29-8, 160 blz., € 19,-

Dieter Lesage
Markus Miessen (red.), East Coast Europe, Berlijn/New York, Sternberg Press, 2008, 352 blz., ISBN 978-1-933128-49-8, € 12,--

Gijs van Oenen
Michiel Dehaene & Lieven De Cauter (red.), Heterotopia and the City. Public space in a postcivil society, Routledge, Londen 2008, ISBN 978-0415-42288-8, ca € 100,-

Ilse van Rijn
Daniel Birnbaum, Isabelle Graw, Institut für Kunstkritik, Frankfurt am Main (red.), Canvases and Careers Today. Criticism and its Markets, Sternberg Press, Berlijn/New York, 2008, ISBN 978-1-933128-47-4, 148 blz., € 15,00