Hartmut Wilkening
Vrij geestig

Het gebouw van woonzorgcentrum De Burcht heeft de vorm van een panopticum. Vanuit de vide op de eerste verdieping is er rondom uitzicht op de galerijen van de boven gelegen verdiepingen, met de toegangsdeuren naar de woningen. Geïnspireerd door het idee van één centraal punt in het gebouw van waaruit alles in één blik te zien is, en dat zelf vanuit alle hoeken gezien kan worden, stelde Hartmut Wilkening voor een groot beeld te maken: een portret van het hoofd van Michel Foucault, de theoreticus van het ‘panoptisme’. In de architectuurvorm van het panopticum (Latijn voor ‘alziend’) zag Foucault een beeld voor de ordening van de moderne maatschappij. Hij vond in de architectuurgeschiedenis verklaringsmodellen voor het eigentijdse leven waarin insluiting, uitsluiting en bewaking kenmerkend zijn geworden.

Het beeld van Wilkening is als een onlosmakelijk onderdeel van het gebouw, bij wijze van eerste bewoner, opgenomen in het bouwproces. Voordat het dak op het gebouw werd geplaatst is het beeld met een hijskraan in de vide van de eerste verdieping getakeld, onder het toeziend oog van toekomstige bewoners en andere genodigden. Vervolgens werd het gebouw afgewerkt, in deze periode stond het beeld in een houten bekisting. Op de begane grond bij de ingang hangt een grote lichtbak met een fotografisch verslag van de totstandkoming van het kunstwerk. Een verhaal van hoe en waarom Foucault hier terecht is gekomen kan zo aan bezoekers en nieuwkomers verteld worden.

Voor de bewoners van De Burcht zal Wilkenings beeld een vast bestanddeel zijn van een veranderende entourage. De centrale vide wordt afwisselend gebruikt als leesruimte, toneelgebouw en feestzaal. Het beeld verwijst verder naar de ideeën van de filosoof en naar het gegeven dat het menselijk hoofd de opslagplaats is van het geheugen – die wezenlijke geestelijke functie, juist ook voor de mensen die hier wonen. Wilkening vergelijkt het gebouw met een bibliotheek, als een grote verzameling kennis en ervaring van alle bewoners bij elkaar. De bibliotheek ziet hij ook als een vertaling van de maatschappelijke orde. Voor hem gaat het werk over het panoptisme: de vorm waarin kennis wordt gegenereerd, geordend, verspreid en bewaakt. In de Burcht neemt het hoofd van Foucault - met een knipoog - de plek in van de globe die in oude bibliotheken ook centraal werd getoond en symbool stond voor de alziende wereld.

Klik hier voor de aflevering van AVRO’s Kunstuur van 24 april waarin het kunstwerk werd besproken: cultuurgids.avro.nl/front/detailkunstuur.html?item=3b3806d3f3981a2c85b9c8285575a05e

Klik hier voor videomateriaal van het beeld bij de betongieter: www.youtube.com/watch?v=lP2lCtac_1Q
www.youtube.com/watch?v=2irndiIaWWk

PLAATSINGVANHARTMUT

Woensdag 1 juli 2009 werd de betonnen sculptuur van kunstenaar Hartmut Wilkening op de eerste verdieping geplaatst van verzorgingshuis De Burcht in Hoogezand, dat op dat moment nog in aanbouw was. Het ruim zeven ton wegende hoofd met de titel ‘Vrij geestig’ is, net voordat begonnen werd met het plaatsen van het dak, met een enorme kraan op zijn plaats gezet. Aan de plaatsing van het beeld ging in de ruwbouw van de Burcht een inhoudelijk programma vooraf met een presentatie van de kunstenaar en een inleiding van Douwe Draaisma getiteld: Wijsheid komt met de jaren, maar vergeetachtigheid gaat haar voor. Douwe Draaisma is bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de psychologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Klik hier voor een kort beeldverslag van de plaatsing op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=SNujxJge_eo&fmt=18

Klik hier voor het artikel dat verscheen in het Dagblad van het Noorden (pdf): Klik hier voor het artikel