Toekomst Amstelland: een onderzoeksproject

Uitgangspunt voor het project 'Toekomst Amstelland' zijn de grootstedelijke ontwikkelingen van de Amsterdamse Zuidas, Amstelveen, Schiphol en Almere. Deze ontwikkelingen vragen om een herdefiniëring van het hiertussen gelegen groengebied: Amstelland. SKOR en het AFK nodigden in 2003 Hester Oerlemans, Jan Dietvorst, G.A.N.G. en De Geuzen uit om een visie te ontwikkelen die uit kon monden in een ontwerp of projectvoorstel dat een verrijking of een kritisch commentaar kon zijn op de al ontwikkelde toekomstscenario's voor het gebied.

SKOR overweegt om de pilot die Jan Dietvorst maakte en de carpoolplek-annex-geluidswal van Hester Oerlemans verder te ontwikkelen. In 2004 verscheen een publicatie over het gehele project.

Wat kan beeldende kunst betekenen bij de herinrichting van het Nederlandse landschap? Deze vraag ligt ten grondslag aan veel kunstprojecten die momenteel in Nederland plaatsvinden. Als gevolg van de teloorgang van het boerenbedrijf en de daarmee gelijk oplopende opkomst van het recreatielandschap, wordt het landelijk gebied overal in Nederland opnieuw gedefinieerd en ingericht. Naast functionele, economische en ecologische aspecten speelt daarbij de culturele lading en beleving van het landschap een rol.
De herinrichting van Nederland is daarom bij voorkeur niet alleen in handen van planologen maar ook het werk van interdisciplinaire teams waarin ontwerpers en kunstenaars deelnemen. Van de kunstenaars wordt in dergelijke projecten een bijdrage verwacht die het bestaande beeld verrijkt, verdiept, aanscherpt of bijstelt, een onverwachte wending geeft, een culturele of maatschappelijke laag zichtbaar maakt, etcetera. Maar kunnen kunstenaars binnen dit soort processen een rol van betekenis vervullen, en zouden ze dat moeten willen? Op uitnodiging van SKOR en AFK draaiden de kunstenaars Hester Oerlemans, Jan Dietvorst, De Geuzen en Stichting G.A.N.G. mee in het project 'Toekomst Amstelland'.

In juni 2003 organiseerde Toekomst Amstelland een aantal publieksactiviteiten en presenteerden de kunstenaars hun visie op (de toekomst van) het gebied. De kunsthistoricus/auteur Marjolein Sponselee was door SKOR en AFK gevraagd als chroniqueur. Zij deed op de website www.toekomstamstelland.nl regelmatig verslag van de ontwikkelingen en van de wijze waarop het kunstproject ingebed was.

Projectvoorstel Hester Oerlemans

Functionaliteit en recreatie gaan in de ontwerpen van Hester Oerlemans hand in hand. Oerlemans ziet mogelijkheden om een aantal voorgestelde windturbines te benutten als recreatieve voorziening en stelt een parkeerfaciliteit voor die tegelijk dienst doet als geluidswal. Via een ingenieus carpoolsysteem vindt ze eveneens een oplossing voor mobiliteits- en parkeerproblemen in Amsterdam. Het bijzondere resultaat van Oerlemans' voorstel is een combinatie van nut en genot.

Projectvoorstel Jan Dietvorst

Kunstenaar Jan Dietvorst presenteerde een documentair manifest. De film is bedoeld als een evocatie van Amstelland in 2030. Amstelland is een mysterieus, onbekend gebied waarin je alleen nog met een bootje kunt binnendringen. Zijn manifest is een reactie op de voorstellen van de landschapsarchitecten, die zijn gericht op het ontsluiten van Amstelland voor de nieuwe leisure class. Deze voorstellen druisen volgens Dietvorst in tegen de unieke leegte en de landschappelijkheid van het gebied. Dietvorst maakte een bijzonder filmisch pleidooi voor een mysterieus en ontoegankelijk veengebied.

Projectvoorstel De Geuzen

Volgens het collectief De Geuzen is de herinnering aan 'het pastorale' - grotendeels gemaakt door de beeldcultuur en in stand gehouden door de media - nodig om de kwaliteit van het landschap te ervaren. Amstelland is in die zin een projectiescherm van nostalgische, archetypische en economische fantasieën. Tijdens enkele laboratoriumsessies in Fort Abcoude kregen de deelnemers onder leiding van De Geuzen diverse perspectieven op het landschap aangereikt. Met de sensorische en educatieven ontdekkingstocht bewerkstelligden De Geuzen een (re)constructie van de pastorale beleving.

Projectvoorstel G.A.N.G.

Kunstenaarscollectief G.A.N.G. wil het Amstelland wel voor wandelaars ontsluiten. Hun voorstel is echter even radicaal als dat van Dietvorst. Topografie en beplanting van Amstelland moeten volgens hen zoveel mogelijk worden teruggebracht naar de staat van 1870. In een vergeten bosperceel langs de A9 lanceerden ze alvast een voorstel voor een nieuwe vorm van 'bermtoerisme'. Een restgebied tussen snelweg en polder wordt omgetoverd tot een nieuw natuurpark, compleet met wandelroutes, picknickvoorziening en biergarten.