Inkijk # 25: A Short Walk

De interventie van Praneet Soi (Calcutta/Amsterdam) in het portiershuisje van het voormalige rioolcomplex waarin de kantoren van SKOR zijn ondergebracht markeert het begin van een kortlopende samenwerking tussen W139 en SKOR. W139 zal tot drie maal toe de Inkijk ‘innemen’.

De installatie die Soi concipieerde voor de Inkijk vormt een integraal onderdeel van zijn onderzoek naar de ‘retoriek van het beeld’. Voor deze specifieke interventie liet de kunstenaar zich inspireren door het magische, maritieme Panorama dat schilder Hendrik Willem Mesdag in 1881 voor het eerst presenteerde aan het publiek en dat nog steeds te bezichtigen valt in het daartoe opgetrokken gebouw aan de Zeestraat in Scheveningen. De Haagse schilder pikte met de realisatie van dit circulaire strandgezicht in op de ‘panoramania’ die sinds 1792 , toen de Ierse kunstenaar Robert Barker het genre introduceerde, in zowel in West-Europa als in de USA woedde. Het panorama wordt wel eens het ‘eerste visuele massamedium’ genoemd. Aanvankelijk fungeerde het Panorama Mesdag – naast het Bourbaki Panorama van Luzerne en De Slag van Waterloo in de gelijknamige Belgische stad een van de zes panorama’s die anno 2004 nog op de oorspronkelijke locatie te zien zijn - als een vorm van populair entertainment. Het 19de eeuwse publiek was onder de indruk van dit gigantische strandgezicht door de ‘getrouwe en minutieuze weergave’ van de realiteit en verkeerde tijdelijk in de (optische) illusie dat het effectief op de top van een duin in Scheveningen stond en niet in het centrum van een cilindrisch schilderij. Het is hierbij interessant op te merken dat het Panorama Mesdag een tijdlang ‘rondreisde’ en onder meer twee jaar lang (1889-1891) te zien was in een gebouw aan de Amsterdamse Plantage Middenlaan.

Het ‘strand’ dat binnen het Panorama Mesdag te zien is, is een geschilderde weergave van een strand dat zich in de buurt van het Panorama-gebouw bevindt. Soi ging uit van dit basisprincipe en presenteerde in de Inkijk een minuscuul semi-panorama: een ‘stadsgezicht’ dat refereert aan de directe omgeving rond de Inkijk. Om deze miniatuur, een ‘visuele’ reportage van een dag die de kunstenaar doorbracht rond de Inkijk, te kunnen realiseren bouwde Soi een tekenmachine. Deze machine is geïnspireerd op het cilindrische, glazen perspectiefraam dat Mesdag gebruikte om zijn strandgezicht te schilderen en op het instrument dat Albrecht Dürer hanteerde om het fenomeen van de perspectiefverkorting te bestuderen.

In de Inkijk werd Soi’s schilderij zo gepresenteerd dat het vanuit verschillende oogpunten te zien was. Een geïsoleerd deel van het doek kon worden bekeken door een telescopische lens. De kijker belandde op die manier midden in de uitgebeelde gebeurtenissen, maar bleef in het ongewisse wat de schaal van het semi-panorama betreft. Een ander raam stond de toeschouwer toe om de gehele installatie te overzien: het formaat van het schilderij, het ophangsysteem, en de door Soi gebouwde tekenmachine waarop het mini-canvas werd gepresenteerd.

Op 28 mei 2004 om 20 u sprak curator Marijke de Jong (Panorama Mesdag) over de ontstaansgeschiedenis van het ‘cilindrische schilderij’ en lichtte zij de ontwikkeling van het panorama-genre toe. De lezing vond plaats in de ‘onderdoorgang’ van het Rijksmuseum, die wegens renovatie is afgesloten voor het publiek maar voor deze gelegenheid werd opengesteld.