Stichting Kunst en Openbare RuimteJorinde Seijdel, Redactioneel (On)veiligheid
OPEN 6 (On)veiligheid. Kunst, openbare ruimte en veiligheid
Binnen het hedendaagse publieke domein heerst een verlangen naar veiligheid. Het individu en de samenleving eisen in toenemende mate bescherming en controle van de ruimte, zichzelf en de ander. Er dreigt een controlesamenleving, echter zonder duidelijkheid over de aard en oorsprong van de onderliggende angsten.
In dit cahier worden de gevolgen van de actuele preoccupatie met veiligheid onderzocht voor de publieke ruimte en de beeldende kunst. Wat zijn de implicaties voor het functioneren van het publieke domein, voor de inrichting, vormgeving en ervaring ervan? En wat is de invloed ervan op de opgave en perceptie van kunst?
Vanuit de kunst, architectuur, filosofie en politiek passeren theoretische en praktische scenario’s, voorstellen en visies die iets van het hedendaagse veiligheidsparadigma blootleggen, alternatieve (denk)modellen bepleiten of inzicht geven in de actuele ethiek en esthetiek van de veiligheid.
Dit is het eerste nummer van OPEN dat verschijnt in cahiervorm en wordt uitgegeven door NAi Uitgevers. OPEN nieuwe stijl, door Thomas Buxó opnieuw vormgegeven, verschijnt twee keer per jaar in zowel een Nederlandstalige als Engelstalige editie. De cahiers zijn thematisch van opzet, waarbij kunst en openbare ruimte het uitgangspunt is. Echter niet als geisoleerd verschijnsel, maar als onderdeel van de culturele en maatschappelijke ontwikkelingen die de dynamiek van het huidige publieke domein bepalen, en in relatie tot relevante gebieden als architectuur/ stedenbouw, landschapsarchitectuur, ruimtelijke ordening en digitale media. OPEN nieuwe stijl streeft meer dan voorheen naar een balans tussen theorievorming en direct uit de praktijk voortkomende bijdragen. Het is gericht aan alle geïnteresseerden in de functie en inrichting van de publieke ruimte en/of in de rol van kunst daarin.
OPEN 6 staat in het teken van kunst, openbare ruimte en veiligheid. Binnen het hedendaagse publieke domein domineert op alle fronten de roep om meer protectie, toezicht en zorg. Het individu en de samenleving eisen maximale beveiliging van de openbare ruimte en zichzelf, en steeds meer controle over de ander. Er lijkt sprake van een ware obsessie met veiligheid. Zo wordt een angstige cultuur gepostuleerd, waarin echter nauwelijks duidelijkheid bestaat over de aard of herkomst van de dreiging. Loert er werkelijk meer gevaar, sociaal, politiek of economisch gezien, of komt de nieuwe angst bijvoorbeeld voort uit een collectief gevoel van onvermogen nog invloed te kunnen uitoefenen op de alledaagse werkelijkheid? Zijn er in de pluriforme, multiculturele en globale netwerksamenlevingen wellicht zo veel nieuwe structuren en verbanden aan het ontstaan dat er een algehele gewaarwording van ontworteling en vervreemding optreedt, met alle gevoelens van onbehagen van dien? Is daarbij de kloof tussen burgers en bestuur misschien te groot geworden? Of zijn de media, met hun overbelichting van gevaar en hun spervuur van aangrijpende beelden, de belangrijkste veroorzakers van onze angst geworden?
De veiligheidsproblematiek lijkt te bestaan uit een zich steeds meer verdichtende constellatie van losse en samenhangende sociaal-culturele, politieke en economische factoren, die de cultuur steeds meer in haar macht krijgt. Of de oplossing gelegen is in de voltrekking van een controlesamenleving, of in een capsulaire maatschappij waarin alles en iedereen verdacht is en we ons bewegen van de ene beschermde enclave naar de andere, valt in ieder geval te betwijfelen: de retoriek van de veiligheid raakt nauw aan die van het gevaar. Hoe dan ook, grondige en kritische analyses van de huidige vertogen rond veiligheid lijken op hun plaats. Want de implicaties van het denken in termen van veiligheid voor het openbare domein, voor de organisatie, ervaring en het gebruik ervan, zijn aanzienlijk. Zowel de perceptie van als de verhouding tot het publiek en het publieke, zoals die in de theorie en praktijk van kunst en openbare ruimte een rol spelen, kunnen onder het huidige veiligheidsregime niet onaangetast blijven.
In OPEN 6 wordt onderzocht wat er ten grondslag ligt aan het publieke verlangen naar veiligheid, aan de cumulatie van de angst, en wat de nieuwe vragen zijn die aan en door kunstenaars, ontwerpers, theoretici, opdrachtgevers en beleidsmakers
worden gesteld. Er passeren theoretische beschouwingen en scenario’s vanuit de kunst, architectuur, filosofie en politiek, waarin gepoogd wordt om iets van het hedendaagse veiligheidsparadigma bloot te leggen, of waarin alternatieve (denk)modellen worden bepleit.
Rechtsfilosoof Gijs van Oenen analyseert de transformatie van de publieke sfeer in ‘het nieuwe veiligdom’ en kunsthistoricus en filosoof Lieven De Cauter ontvouwt een eerste ‘kleine archeologie van de nieuwe angst’. Kunstcriticus Sven Lütticken beschouwt fictieve en reële modellen van de omsloten ruimte in filosofie, kunst, architectuur en media, terwijl in het essay van kunst- en cultuurtheoreticus Thomas Y. Levin onderzocht wordt hoe kunstenaars, werkzaam in de openbare ruimte, zich verhouden tot de panoptische surveillancesamenleving. In de artikelen van architectuurtheoretici Harm Tilman en Mark Wigley staan veiligheid en architectuur centraal. Bij de eerste vooral in een Nederlandse context en bij de laatste direct in relatie tot de New Yorkse WTC-gebouwen. Tevens is er een autonome beeldbijdrage van kunstenaar/fotograaf Sean Snyder in het kader van diens project Temporary Occupation.
In deze OPEN staat ook een polemische column van Hans Boutellier, auteur van De Veiligheidsutopie, die vanuit zijn specifieke expertise een persoonlijke visie geeft op de mogelijkheid van kunst om de lege orde van de veiligheidsutopie te torpederen. Daarnaast zijn er bijdragen die directer gekoppeld zijn aan concrete gebeurtenissen, plekken of (kunst)projecten en die inzicht geven in de actuele esthetiek en ethiek van de veiligheid. open 6 omvat ook het begin van een boekenrubriek, die in het volgende nummer zal worden uitgebreid met meer besprekingen en signalementen.
