Jorinde Seijdel, 2030: Oorlogszone Amsterdam. Een oefening in het onvoorstelbare

Open 18
2030: Oorlogszone Amsterdam
Een oefening in het onvoorstelbare

De contemporaine sociale werkelijkheid van Amsterdam, waarin de debatten rond sommige maatschappelijke ‘issues’ slechts weinig creatieve ontwikkeling vertonen, kan door het fictieve element van een oorlog in Amsterdam in 2030 in een radicaal ander daglicht worden gesteld. Via Amsterdam als testcase gaat dit nummer over vragen en problematieken die de hedendaagse Westerse stad in het algemeen aangaan: angst & veiligheid, privacy & biopolitiek, controle & militarisering, globalisering & virtualisering, commercialisering en neoliberalisme. Brigitte van der Sande, curator van het project ‘2030:War Zone Amsterdam, trad op als gastredacteur van dit nummer.

Met bijdragen van: Brigitte van der Sande, Willem Schinkel, Dirk van Weelden , Stephen Graham, Frank Furedi, John Armitage, Tom McCarthy, Wietske Maas en Matteo Pasquinelli, Eyal Weizman, Gert Jan Kocken en het Israëlische duo Adi Kaplan & Shahar Carmel.

Open doet structureel onderzoek naar de hedendaagse condities van de publieke ruimte en veranderende opvattingen van openbaarheid. Dit impliceert een experimentele en interdisciplinaire uiteenzetting met de realiteit, mogelijkheden en beperkingen van de actuele stedelijke ruimte, vanuit met name sociologische, filosofische, politieke en artistieke perspectieven. In het kader van dit ‘project in progress’ kwamen thema’s aan de orde als veiligheid, geheugen, zichtbaarheid, vrijheid van cultuur, tolerantie, hybride ruimte, de opkomst van informele media, kunst als publieke zaak, maakbaarheid en precairheid (‘precarité’). Toen Open benaderd werd door de Amsterdamse onafhankelijke curator Brigitte van der Sande om samen te werken aan een nummer dat inhoudelijk aan zou sluiten op een manifestatie van beeldende kunst die zij aan het organiseren is, ‘2030: War Zone Amsterdam’, deed zich in het licht van deze exploraties en van de redactionele doelstellingen een kans voor.

‘2030: War Zone Amsterdam’ zoals gepercipieerd door Van der Sande wil een oefening zijn in het voorstellen van het onvoorstelbare: oorlog in Amsterdam in het jaar 2030. Dit gegeven, hoe absurd het ook overkomt, prikkelde direct de verbeelding van de redactie. De extrapolatie van een extreme toestand naar een nabije toekomst en de stad Amsterdam als concrete ‘case’ en als projectiescherm maken het mogelijk om de reflectie over een aantal fundamentele en urgente onderwerpen van Open te vervolgen, specificeren en verscherpen. Bovendien kan de contemporaine sociale werkelijkheid van Amsterdam, waarin de debatten rond sommige maatschappelijke ‘issues’ slechts weinig creatieve ontwikkeling vertonen, door het fictieve element in een radicaal ander daglicht worden gesteld.

Benadrukt moet evenwel worden dat er in ‘2030: War Zone Amsterdam’ geen vijand benoemd wordt. Eerder gaat het om de verhevigde voorstelling van een reële stedelijke ruimte waarin bepaalde sociale, historische, politieke, culturele en urbane condities zijn uitvergroot. Evenmin gaan alle bijdragen in Open 18 letterlijk in op Amsterdam. Sommige teksten analyseren in een globaler verband pregnante ontwikkelingen en toekomstscenario’s aangaande de hedendaagse stad en/of vormen van oorlogvoering. Dit nummer van Open gaat via Amsterdam als ‘testcase’ uiteindelijk over vragen en problematieken die de hedendaagse westerse stad in het algemeen aangaan: angst & veiligheid, privacy & biopolitiek, controle & militarisering, globalisering & virtualisering, commercialisering & neoliberalisme.

Gastredacteur Brigitte van der Sande zet in een inleiding met het motto ‘There is no audience, there are only participants’ haar motieven en de geschiedenis uiteen die ten grondslag liggen aan de manifestatie ‘2030: War Zone Amsterdam’, en deels ook aan dit nummer. De Rotterdamse socioloog Willem Schinkel gaat in op de implicaties voor Amsterdam van een stedelijk beleid dat zich bedient van oorlogsretoriek en marketingstrategieën. Romanschrijver en filosoof Dirk van Weelden stelt zich in een fictionele bijdrage voor hoe het is om te leven in en te bewegen door een Amsterdam in oorlog. Stephen Graham, die in zijn werk de relaties onderzoekt tussen enerzijds stedelijke plekken, mobiliteit, infrastructuur en technologie, en anderzijds oorlog, surveillance en geopolitiek, wordt over zijn denkbeelden geïnterviewd door Bryan Finoki. De Brit Frank Furedi, auteur van Politics of Fear (2005), analyseert de politisering en dramatisering van de angst. Hij roept Amsterdam aan tot het voeren van een publieke discussie waarin de betrokkenen niet de objecten maar de subjecten van verandering zijn. John Armitage interviewde voor Open filosoof en urbanist Paul Virilio over de hedendaagse condities van de stad in relatie tot het begrip oorlogsgebied. Virilio spreekt over ‘steden-voorbij-de-stad’ die verankerd zijn in de elektromagnetische golven van de steeds snellere informatie- en communicatietechnieken. Schrijver Tom McCarthy rakelt in de column een Amsterdamse ervaring op, waarin Mexico City, Dantes Inferno en De val van Camus samenkomen. Wietske Maas en Matteo Pasquinelli toetsen vanuit het concept ‘urbanibalism’ de eetbaarheid van de stad in tijden van oorlog. Ze gaan onder andere op zoek naar het verborgen ‘third landscape of food’ van Amsterdam. In een bewerkte tekst van architect en theoreticus Eyal Weizman gaat deze aan de hand van een interview met twee brigadegeneraals van de Israëlische Strijdkrachten, in op het belang van theorieën ontleend aan denkers als Tschumi, Deleuze en Guattari voor recente manieren van oorlogvoering. Hij vraagt zich af wat de implicaties van deze dodelijke theorievorming zijn voor de stad en de bevolking.

In dit nummer staan tevens kunstenaarsbijdragen van Gert Jan Kocken en het Israëlische duo Adi Kaplan & Shahar Carmel. Kocken legde een groot aantal historische kaarten van Amsterdam over elkaar heen, waarin alle informatie tezamen iets probeert te vangen van het recente oorlogsverleden van de stad, die nog verweven zit in haar huidige structuur. Zijn bijdrage wordt ingeleid door de kunstcriticus en historicus Bianca Stigter, auteur van onder andere De bezette stad. Plattegrond van Amsterdam 1940-1945. Kaplan & Carmel bezochten Amsterdam en maakten op basis van hun ervaringen een getekend beeldverhaal dat speculeert op een mogelijke toekomst. Stel je een stad voor, bijvoorbeeld je eigen stad, waarin alles op scherp staat...